Ko ngā whānau tuku iho e tiaki ana i ā rātou kaumātua tāne me ā rātou kuia kua tutuki i a rātou te kaupapa o te ao, kua uru ki te mahi me te whakaputa, ā, kua whakatipu tamariki me mokopuna. Kua tae te wā kia tiaki ētahi atu i a rātou i muri i te kore e taea e rātou te whakapau kaha, ā, e hiahia nui ana tātou ki tētahi hei whakamahara i a tātou ki tēnei. Nā te ao hou nei i puta ai ngā tauira whānau kua pōhēhētia, kua pakarukaru hoki, ā, kua tino mamae ngā kaumātua nā te kore aro me te whakarērea.
He kupu whakataki mō te reo irirangi kura mō ngā kaumātua
Ka koroheke te tangata ina tae ki tētahi tau e kore ai e taea e ia te whakatutuki i ētahi mahi pāpori me ngā mahi nā tōna āhua tinana. I tēnei wā, kua tū motuhake ngā tamariki, kua whānau hoki ā rātou mokopuna, ā, kua tae hoki ngā koroua me ngā kuia ki te tau reti.
Ko te nuinga o ngā whenua o te ao e whakaaro ana ko te kaumātua he tangata neke atu i te ono tekau mā rima tau te pakeke, nā te mea ka ngoikore haere te tinana, ka puta ngā ira me ngā kita o te kiri, ka hina te makawe, ka heke te rere o te toto ki ngā whekau, ka heke te kaha o te pūnaha ārai mate, ka rerekē te reo, ka ngoikore te whakarongo me te tirohanga, ka heke te kaha hinengaro, ā, ka heke te kaha ki te maumahara.
Ka pāngia te hunga kaumātua e te mate a Alzheimer, e ētahi atu momo mate wareware, e te ohooho, e te pouri, me ētahi raruraru hinengaro me te mate pūnaha io.
Te pāhotanga reo irirangi mō ngā kaumātua
Ahakoa te kore e mōhio o te tangata kei te ngaro haere ōna pūkenga i roto i te wā, ka taea e ia te whakarerekē i tōna tirohanga ki te kaumātua, ka ārahi i a ia ki te āwhina i a rātou ina hiahiatia, kia kitea ai e ia tētahi hei āwhina i a rātou ina kore e taea e ia te tiaki i a ia anō. Hei tauira:
- Ina tae te tangata ki te taiohinga, ka ngaro tōna kaha o mua ki te whakarongo ki ngā oro auau teitei e neke ake ana i te 20 kilohertz, e taea nei e ia te whakarongo i te tamarikitanga.
- Ka heke te kaha hinengaro i waenganui o ngā tau rua tekau.
- Ka puta ngā kita ki te kiri i te wā tōmua o te taitamarikitanga, ina koa mēnā ka roa te wā e pāngia ana te tangata e te rā.
- Ka heke te momonatanga o te wahine i muri i ngā tau rua tekau.
- Ka heke te mana whakahaere o te tinana i ngā tau toru tekau, tae atu ki ngā tau whitu tekau.
- Ka pāngia te tirohanga i muri i te toru tekau mā rima tau te pakeke.
- Ka huri te tae o te makawe, ā, ka pakira ngā tāne i te ekenga o ō rātou rima tekau tau.
- Ka ngaro te kaha o ngā wāhine ki te hapu i te tīmatanga o ō rātou rima tekau tau.
- Ka piki ake ngā mate hononga i ngā tau ono tekau.
- Ka ngaro te rongo o te haurua o te tangata i muri i waenganui o ō rātou tau whitu tekau.
- I ngā tau waru tekau, ka ngaro te hauwhā o te papatipu uaua o te tangata, ā, ka ngoikore haere.
Te reo irirangi o te kura mo te whakaute mo nga kaumatua
Kua whakaatu ngā karakia me ngā ture o te rangi i te āwangawanga mō te whakaute i ngā kaumātua, ā, kua tūtohu kia manaaki i a rātou. I titiro te Atua ki ngā kaumātua, ā, i aroha ki ō rātou ngoikore, ā, i murua ō rātou hara. Heoi, i tēnei ao hou, e mamae ana ēnei tāngata i te whakarērea me te kore aro, ahakoa kei roto te kaumātua i āna tamariki me āna mokopuna. E mamae ana ia i te ngoikore me te kore āwhina, ā, e pāngia ana e te pouri me te kawa o te mate i a ia e poroporoaki ana ki ngā hoa o inanahi ki tō rātou okiokinga whakamutunga, ā, e tatari ana ia mō tōna rā e whai ake nei.
Ko te whakaute i ngā kaumātua he Sunnah a te Karere a te Atua - kia manaakitia ia e te Atua me te rangimārie ki a ia - e ai ki te kōrero i roto i te hadith rangatira i runga i te mana o Amr bin Shuaib i runga i te mana o tōna matua i runga i te mana o tōna koroua, i mea ia: I mea te Karere a te Atua, kia manaakitia ia e te Atua me te rangimārie ki a ia: "Ehara ia i tētahi o tātou te tangata kāore e whakaatu i te aroha ki ā tātou rangatahi, ā, e whakaae ana ki te whakahonore o ō tātou kaumātua." (He hadith tika i kōrerotia e Abu Dawud rāua ko Al-Tirmidhi).
Nō reira, ko te mahi a ngā mema katoa o te whānau he manaaki, he whakaute i ngā kaumātua, kaua hoki e whara i ō rātou ngākau, he torutoru hoki ō rātou rā e toe ana ki tēnei ao, ā, e tino hiahia ana rātou ki te manaaki me te aro.
He wāhanga whakataki Quran mō te pāhotanga reo irirangi mō te hunga kaumātua
I mea te Atua Kaha Rawa: "Ā, kua whakahaua e tō Ariki kia kaua e karakia ki a Ia anake, kia atawhai hoki ki ō mātua. Ki te tae tētahi, ki a rāua rānei ki te kaumātuatanga i a koe, kaua e kōrero ki a rāua i te kupu whakatoi, kaua hoki e peia atu, engari me kōrero ki a rāua i ngā kupu atawhai. Ā, me whakaiti iho ki a rāua te ngākau mahaki i roto i te aroha, me te mea atu, 'E te Ariki, kia aroha ki a rāua, pērā i tā rāua whakatipu i ahau i taku tamarikitanga.'"
He hadith mō te hunga kaumātua me te whakaute i a rātou
He atawhai te Karere a te Atua, kia tau te rangimārie ki a ia, ki ngā kaumātua, ā, i whakamahara ia i ngā rangatahi he wāhanga o te ao e haere ake nei te koroheketanga, nō reira kaua rātou e tinihangatia e tō rātou taitamarikitanga me te kaha kei a rātou, kia homai ai e te Atua he tangata hei āwhina i a rātou ina tae rātou ki te koroheketanga, ā, ina ngaro ngā pūkenga kei a rātou i nāianei. Mō tēnei, i whakahuatia te hadith e whai ake nei:
I runga i te mana o Anas bin Malik, kia hari te Atua ki a ia, i mea ia: I mea te Karere a te Atua, kia manaakitia ia e te Atua, kia tau te rangimārie ki a ia: "Kāore he taitama e whakahonore i te kaumātua mō tōna pakeketanga engari ka whakaratohia e te Atua he tangata hei whakahonore i a ia i tōna koroheketanga."
Mō te mana o te whakahonore i te hunga kaumātua, i hangaia e te Karere a te Atua hei huarahi whakakororia i te Atua Kaha Rawa, e ai ki te hadith e whai ake nei: I runga i te mana o Abu Musa al-Ash’ari, kia pai te Atua ki a ia, i mea te Karere a te Atua, kia tau te rangimārie ki a ia: "Ko tētahi o ngā huarahi whakakororia i te Atua ko te whakahonore i te kaumātua Muslim, te tangata e mau ana i te Qur'an me te kore e nui rawa te pānui, te kore hoki e mangere, me te whakahonore i te rangatira tika."
Heoi anō, ko tētahi o ngā tikanga kua whakatūria i roto i te Ihirama ko te mihi a te hunga rangatahi ki te hunga kaumātua, e ai ki te hadith e whai ake nei: Nā Abu Hurairah, kia hari te Atua ki a ia, i mea te Poropiti, kia manaaki te Atua i a ia me te rangimārie ki a ia: "Me mihi te hunga rangatahi ki te hunga kaumātua, me mihi te hunga e haere ana ki te hunga e noho ana, ā, me mihi te hunga tokoiti ki te tokomaha."
Te whakaaro nui mō ngā kaumātua mō ngā pāhotanga reo irirangi kura
- Kei te kite koe i ahau hei tangata e tomo ana ki te koroheketanga, ko te iwi katoa rānei e tomo ana ki te ngakau pouri i tēnei rā? - Ahlam Mosteghanemi
- Kaua e pātai ki te koroua kei hea te mamae, engari kei hea te mamae. (Whakataukī a Bulgaria)
- He whakangungu rakau te matatika i te taitamarikitanga, he karauna kororia i te koroheketanga, ā, i mua i tēnā, ka memeha haere te mana o te mate. - Maroun Abboud
- Kāore he rerekētanga i waenganui i te harakore o te tamarikitanga me te harakore o te koroheketanga, engari ko te tīmatanga me te tuatahi ka mutu me te tuarua! Salma Mahdi
- Kāore te rangatahi e mōhio ki tāna e taea ai, kāore hoki te kaumātua e mōhio ki tāna e mōhio ai. - José Samarengo
- Ko te mea ngaro o te pūkenga ko te pupuri i te wairua o te tamarikitanga tae noa ki te koroheketanga, arā, kaua e ngaro tō hihiri. - Aldous Huxley
- Ehara i te mea nā aku mokopuna ahau i koroheke ai, engari nā te mōhio noa kua moea ahau e tō rātou kuia. - George Bernard Shaw
- He mea onge te wheako o te tangata kotahi i te koroheketanga me te harikoa i te wā kotahi. - Ahmed Atman
- I tīmata tōku ao i aku tau waru tekau. Nā tēnei, i mahara ahau ko au tonu taua taitama i puta ake i runga i ngā ngaru o te moana. - Somerset Maugham
- Kei te wairua te noho o te koroheketanga, kaua ki te tinana. - Francis Bacon
- Kia maumahara ko tō taitamarikitanga te taonga tino utu nui rawa atu i a koe, nō reira, me mahi i tō taitamarikitanga ngā mea hei painga mōu i tō koroheketanga, nā te mea kāore koe e mōhio ki te koroheketanga. - Mustafa Mahmoud
- I whakawhirinaki ia ki a ia anō i te wā e kaha ana tōna taitamarikitanga, engari i te taenga mai o te kaumātuatanga ki a ia, ka tahuri ia ki te whakapatipati hei tokotoko hei hikoi. — Taha Hussein
- He kaha te mahara i te taitamarikitanga, ā, he ngāwari te awe; i te kaumātuatanga, ka pakeke haere ki ngā kare hou, engari kei te mau tonu te kaha o ngā tau o mua. - Charlotte Brontë
Ngā rotarota mō ngā kaumātua mō te reo irirangi kura
Ā, he putiputi te makawe hina, e Salma, nō te tangata *** i kataina tōna mahunga e te makawe hina, nō reira i tangi ai ia.
Te kaitito a Da'bal al-Khuza'i
Kua poto taku kuware i tēnei rā, ā, kua tahuri ke taku teka i te kuware, kua mā nei ōku makawe.
Ko te rohi pehe Abu al-Tayyib al-Mutanabbi
I kite ahau e whakarihariha ana ngā wāhine taitamariki ki te makawe hina, ā, e aroha ana ki te taitamarikitanga ina aroha ana tātou.
Kua mangu te tae o tēnei makawe hina, nō reira, me pēhea tātou e tahae ai i ngā tau?
He kaitito a Anbari
Kua riro te taitamarikitanga, e kore e hoki mai; kua tae mai te koroheketanga, ā, kei hea te huarahi e mawhiti ai?
Imam Ali bin Abi Talib
Āe, me i taea e te taitamarikitanga te hoki mai i tētahi rā, kia taea ai e au te kōrero i ngā mahi a te kaumātuatanga.
Te kaitito a Abu al-Atahiyah
Kua hoha ahau i ngā taumahatanga o te ao; ā, ko te tangata e ora ana i ngā tau e waru tekau, i te aroaro o te Atua, ka tino hoha ia.
Te kaitito a Zuhair ibn Abi Sulma
Te pāhotanga reo irirangi kura mō ngā kaumātua
Ko te tukanga o te koroheketanga, te koroheketanga rānei, e mōhiotia ana he wāhanga e pā ana ki ngā mea ora, e arahi ana ki te hekenga o ngā tukanga ora me te kino ki ngā momo kiko o te tinana. Nō reira, kua whaiwhai te tangata i te moemoeā o te taitamarikitanga mutunga kore mai i ngā wā onamata, ā, kua whiwhi te wāhanga o te koroheketanga i te whānuitanga o ngā rangahau me ngā ako i tēnei wā hou hei ako mō ngā raruraru ōhanga, hinengaro me te tinana e karapoti ana i a ia.
E ai ki te whakamāramatanga a te Kotahitanga o ngā Whenua o te Ao, ka kiia he kaumātua te tangata mēnā ka eke ia ki te awhe tau 60-65. Ki ētahi whenua, ka kiia he kaumātua te tāne mēnā ka eke ia ki te 60 tau, ā, ka kiia he kaumātua te wahine mēnā ka eke ia ki te 50 tau.
He tokomaha te hunga e manawanui ana ki ngā kaumātua, ā, ka tahuri ke atu i a rātou ki tō rātou ake ao me ngā āwangawanga. Ka pāngia ēnei tāngata e te whakarērea me te kore aro i muri i tā rātou whakapau kaha me te wā i roto i ō rātou tamarikitanga ki te tiaki i ō rātou whānau me te whakatutuki i ā rātou mahi ki te hapori. Engari, ki te mahara ia tangata he poto te ora, ā, ka huri ngā nohoanga, ā, ka kitea wawetia e te tangata tōna tūranga e rapu ana i te manaaki me te aro, ka mahia e ia tana mahi ki ngā kaumātua, ka whakatutuki hoki i tana mahi ki a rātou.
He pāhotanga reo irirangi mō te Rā o te Ao mō ngā Kaumātua
I roto i tētahi pāhotanga reo irirangi kura mō te Rā o te Ao mō ngā Kaumātua, i kitea e mātou i te 14 o Tīhema, 1990, i pōti te Runanga Whānui o te Kotahitanga o ngā Whenua o te Ao kia waiho te 1 o Oketopa o ia tau hei whakanui i te Rā o te Ao mō ngā Kaumātua. I whakanuia tuatahitia tēnei rā i te tau 1991. I tēnei rā, ka ara ake te mōhiotanga o te marea mō ngā raruraru o ngā kaumātua, ngā huarahi hei tiaki i a rātou, me te tukinotanga e pā ana ki a rātou i ngā wāhi maha o te ao.
He maha ngā whenua e whakanui ana i tō rātou ake rā motuhake hei whakahonore i te hunga kaumātua, pērā i te Rā Whakaute i te Kaumātua i Hapani, te Rā Tuaiwa Rua i Haina, me te Rā o ngā Tūpuna i Kanata.
Ko te whakanui i te Rā o te Ao mō ngā Kaumātua e uru ana ki ngā kaumātua tāne me ngā kaumātua wāhine, ngā umanga kāwanatanga e aro ana ki te manaaki me te āwhina i ngā kaumātua, ngā umanga ratonga kore-kāwanatanga, ngā whānau he kaumātua ō rātou mema, me ngā kaimahi hauora me te whakaoraora mō ngā kaumātua.
E mōhio ana koe mō te hunga kaumātua?
- Ka pā te āhua noho ki te koroheketanga, ā, ka taea e koe te whakaroa i te koroheketanga o te tinana mā te whai i tētahi āhua noho hauora.
- Mā te whakahaere i te kai karori ka taea te whakaiti i ngā mate e pā ana ki te koroheketanga me te whakapai ake i te kounga o te oranga mō ngā kaumātua.
- Mā te kai i ngā huawhenua, i ngā hua rākau, me ngā kai māori ka whakaiti i te mōrearea o te mate i te mate manawa me te mate huka.
- Ka piki ake te maha o ngā mate mēnā ka moe koe i raro i te 6-7 hāora ia rā, ā, ka pērā anō hoki te moe nui rawa atu i te 9 hāora ia rā.
- Ka whakaitihia te ngaronga o ngā uaua o ngā kaumātua mā te korikori tinana, ā, ka āwhina i a rātou kia noho pakari mō te wā roa rawa atu.
- Ko te ōwehenga o te hunga kaumātua neke atu i te 60 tau te pakeke o te ao he tata ki te 11% o te taupori tangata.
- Ko te angitu o te koroheketanga he tinana hauora, kāore he mate, he tinana hihiko, he pūkenga hinengaro pai, me te whai wāhi pāpori kaha.
- Ko ngā tohu tino nui o te koroheketanga ko te matewai me te hekenga o ngā mahi tinana, ngā mate urutā pinepine o te ara mimi, te anemia, ngā mate mimi pērā i te pupuri i te mimi, ngā mate o te pūnaha nakunaku me te pūnaha manawa, me te hekenga o ngā kaha hinengaro.
- Ko te tikanga o te koroheketanga hauora ko te nui ake o te mana motuhake me te whakawhirinaki ki a ia anō.
He karere o te ata mō te kaumātua
E te tauira, he kawenga tāu ki te tautoko, ki te aroha me te manaaki i ngā kaumātua o te whānau, ahakoa he koroua, he matua kēkē, he whaea kēkē, he whaea kēkē, tae atu ki ngā mātua ina tae ki te kaumātuatanga, nā te Atua Kaha Rawa i whakahau mai kia manaaki tātou i a rātou.
Heoi anō, me whakarite koe mō tō koroheketanga ināianei mā te whai i tētahi momo noho hauora kia kore ai koe e hiahia ki te tautoko a ētahi atu ina kaumātuatia koe, ā, kia kore ai koe e waiho hei kawenga mā te hunga e karapoti ana i a koe, kia noho mokemoke rānei koe, ā, kāore e taea te tiaki i a koe anō.
Te whakamutunga o te pāhotanga reo irirangi o te kura mō ngā kaumātua
Hei whakamutunga, ka whakamahara atu mātou ki a koutou, e ō mātou hoa, ko ngā kaumātua he whakawhirinakitanga kei raro i tō mātou manaakitanga. Kua whakahau mai te Atua Kaha Rawa me tana Karere kia tiaki tātou, kia whakaute hoki i a rātou, inā koa mēnā he whanaunga tata rātou pērā i ngā mātua. Kua oati te Atua ki te hunga e ngākau pono ana ki ō rātou mātua te utu pai rawa atu i tēnei ao me te ao kei te heke mai, ā, kua meinga e ia hei utu mō te tangata e ngākau pono ana ki ōna mātua i tēnei ao, ka ngākau pono āna tamariki ki a ia i tōna koroheketanga. Nō reira, e te ākonga, kaua e mahue tēnei utu nui.
